انواع صدا در خوانندگی

صدای هر خواننده یک‌سری ویژگی‌ها دارد، که آواز او را از خواننده‌ای دیگر متمایز‌ می‌کند. در بین این ویژگی‌ها، نوع صدا معمولا در بین افراد مختلف قابل دسته‌بندی است و یک تعریف ثابت و مشترک دارد. برای درک بهتر این موضوع‌ می‌خواهیم؛ انواع صدا در خوانندگی را دسته‌بندی کنیم؛ یادبگیریم چطور‌ می‌توان انواع صدا در آواز را تشخیص داد و بهترین نوع آن را مشخص کنیم.

معرفی انواع صدا در خوانندگی

در این برگ از مجله فرمات موزیک‌ می‌خواهیم؛ به معرفی انواع صدا در خوانندگی بپردازیم. جنسیت، سن و ژنتیک عواملی هستند، که باعث تمایز انواع صدا در آواز‌ می‌شوند. ویژگی‌هایی که برای تشخیص انواع صدا در خوانندگی باید به آن‌ها توجه شود؛ موارد زیر هستند:

• وزن صدا؛ سنگینی یا سبک بودن صدا را مشخص‌ می‌کند.
• تسیتورا؛ این واژه به معنای محدوده‌ای است که وقتی خواننده آواز‌ می‌خواند، به او فشار وارد نمی‌شود.
• گستره صوتی؛ اینکه خواننده چه نت‌هایی را‌ می‌تواند اجرا کند.
• موقعیت صدا؛ یعنی خواننده از قسمت سینه‌ می‌خواند یا صدا را از سر بیرون‌ می‌آورد.

هر خواننده با تشخیص درست صدای خود به راحتی‌ می‌تواند از آن در جای درست استفاده کند.

به‌طور کلی برای معرفی انواع صدا در آواز‌ می‌توانیم؛ آن‌ها را به دو دسته زنانه و مردانه تقسیم‌بندی کنیم؛ صداهای سوپرانو، متزوسوپرانو و کنترآلتو یا همان آلتو صداهای زنانه هستند که به ترتیب زیرترین صدا، سپس صدای میانه و درنهایت صدای بم را ایجاد‌ می‌کنند. صداهای تنور، باریتون و باس مردانه هستند، که به ترتیب به عنوان زیرترین صدا، صدای میانه و بم ترین صدای مردانه شناخته‌ می‌شوند.

اگر عضو بهترین آموزشگاه موسیقی کلاسیک آنلاین باشید؛ در چندین دقیقه از یکی از جلسات به توضیح این مفاهیم پرداخته‌ می‌شود.

صدای سوپرانو

در زمان معرفی انواع صدا در آواز نام صدای «سوپرانو» زیاد به گوش‌ می‌رسد. این صدا مختصص زنان و کودکان است. صدای سوپرانو به راحتی اوج‌ می‌گیرد؛ تُنی واضح دارد و شفاف و خالص است.

ملودی‌های اصلی برای اجرا شدن، نیاز به صدای سوپرانو دارند تا به راحتی بتوانند ملایمت، لطافت و حتی قدرت را به نمایش بگذارند. از خوانندگان بنام این صدا‌ می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

• بانو هایده
• بانو مهستی
• گوگوش
• دلکش

صدای متزو سوپرانو

اگر در میان انواع صدا در خوانندگی، نیاز به انتقال نت‌های بالا با کیفیتی سبک‌تر هستید و‌ می‌خواهید؛ احساسات مختلف را انتقال دهید؛ به صدای «متزو سوپرانو» نیاز دارید. این صدا هم معمولا توسط بانوان تولید‌ می‌شود و محدوده آن بین صدای آلتو و سوپرانو است. برای شنیدن صدای متزو سوپرانو‌ می‌توانید آهنگ‌های شهره، لیلا فروهر، هلن و برخی از اجراهای گوگوش و مهستی را بشنوید.

صدای آلتو

این صدا نام دیگر صدای کنترآلتو است.

کنترآلتو

«کنترآلتو» (contralto)، نیز توسط بانوان تولید‌ می‌شود و به پایین‌ترین صدای آن‌ها گفته‌ می‌شود. قدرت صدای خوانندگان این صدا، به خوبی خود را در تن‌های جاز، بلوز و گاسپل نشان‌ می‌دهد. محدودۀ تولید این صدا از نت فا زیر دو میانی تا فا بالای دو میانی است. آثار خوانندگان مشهوری مانند مرضیه و برخی آثار بانو هایده در این نوع از انواع صدا در آواز اجرا شده‌اند.

کنترتنور

اگر مرد هستید؛ اما صدایی با محدوده شبیه به صدای آلتو یا سوپرانو دارید؛ صدای شما در دسته «کنترتنور» قرار دارد. این افراد با استفاده از صدای سر یا فالستو به این نت‌ها‌ می‌رسند.

صدای تنور

یکی از انواع صدا در خوانندگی مردانه، «تنور» است، که نسبت به باس و باریتون محدوده بالاتری دارد. مشخصات ظاهری آن شفافیت تن صدا و زنگ دار بودن آن است، که باعث شده برای نت‌های اوج مناسب باشد. خوانندگان موسیقی پاپ و راک معمولا دارای صدای تنور هستند. افرادی مانند، علیرضا قربانی، محمد اصفهانی، سالا عقیلی، محسن یگانه و فرزاد فرزین از شاخص‌ترین خوانندگان با این نوع صدا هستند.

صدای باریتون

صدای باریتون با محدوده صدای سل (G2) تا سل (G4)، برای تن‌های پایین مناسب است. اگر صدایی که‌ می‌شنوید؛ حالتی باوقار و فرمان‌دهنده دارد؛ احتمالا در حال شنیدن صدای باریتون هستید. این صدا که بین صدای باس و تنور قرار دارد؛ برای بازیگری و سخنرانی بسیار مناسب است. خوانندگان این نوع صدا افراد زیر هستند:

• همایون شجریان
• رضا صادقی
• احسان خواجه امیری
• محسن چاوشی
• ابی
• داریوش

صدای باس

پایین‌ترین محدوده صدای مردانه، همان صدای باس است. این صدا در صحبت‌های معمولی بم و پرطنین شنیده‌ می‌شود و در گروه‌های کر موسیقی، برای ایجاد هماهنگی و تولید نت‌های پایه کاربرد دارد.

خوانندگان مشهور با تن صدای باس در ایران، افراد زیر هستند:

• حسین خواجه امیری (ایرج)
• ناصر عبدالهی
• رضا سقایی

چطور انواع صدا در آواز را تشخیص بدهیم؟

برای اینکه بتوانید نوع صدای خود یا فرد دیگری را تشخیص بدهید؛ باید روش‌های زیر را روی صدای گرم شده فرد اجرا کنید. البته مطمئنا‌ می‌دانید، که تشخیص قطعی و تخصصی کار افراد بسیار باتجربه و ماهر است؛ اما شیوه‌های زیر معمولا خوب جواب داده‌اند.

پیدا کردن محدوده راحت صدا

اولین روش پیشنهادی برای تشخیص انواع صدا در آواز، استفاده از محدوده صدا است. برای این کار به یک اپلیکیشن تیونر احتیاج دارید، که معمولا در آموزش آنلاین آواز هم باید آن را به همراه داشته باشید. سپس گام‌های زیر را به ترتیب انجام دهید.

یک حرف ساده مثل «آ» یا «اُ» انتخاب کنید و بدون فشار آوردن به خود، بم‌ترین صدایی را که‌ می‌توانید؛ اجرا کنید. عبارتی را که دستگاه نشان‌ می‌دهد؛ یادداشت کنید. معمولا در این گام G2 یا A3 نشان داده‌ می‌شود.

این بار همان حروف را با زیرترین صدا و باز هم بدون فشار اجرا کنید و خروجی دستگاه را بنویسید. این دو عبارت پشت سرهم‌ می‌تواند؛ گستره صدای شما را نشان دهد. برای مشخص شدن نوع صدا از جدول زیر استفاده کنید.

توجه به ویژگی‌های صدا هنگام آواز

روش دیگر بدون نیاز به ارتفاع نت‌ها، توجه به ویژگی‌های انواع صدا در آواز است. برای مثال‌ می‌توانید به رنگ صدای خود که‌ می‌تواند؛ در سه بازۀ تیره، روشن – گرم یا شفاف باشد دقت کنید. به کیفیت صدای خود در نت‌های زیر یا بم توجه کنید؛ آیا آسان بالا‌ می‌رود یا‌ می‌پرد؟

حجم و طنین صدا در نت‌های میانی هم مهم هستند. توانایی خود را در کنترل تحریر بسنجید. آیا به راحتی و آسان‌ می‌توانید؛ نت‌های اوج را اجرا کنید؟ یا فشار به شما وارد‌ می‌شود.

معمولاً هرچه «راحتی» در نت‌های بالا بیشتر باشه، احتمالِ سوپرانو/ تنورِ بالاتر بیشتر می‌شود؛ هرچه راحتی در پایین بیشتر باشد؛ به سمت آلتو/باس میرود.

بهترین نوع صدا برای خوانندگی

اینکه در بین انواع صدا در خوانندگی، چه صدایی از همه بهتر است، سوالی است که به سبک موسیقی و نقش آوازی بستگی زیادی دارد. برای مثال صداهای سوپرانو، تنور و باس برای نقش‌های کلاسیک مناسب هستند و هنگام آموزش آواز اپرا، معمولا به این جنس صدا اهمیت زیادی‌ می‌دهند. همچنین بهترین صدا برای موسیقی‌های مدرن مانند پاپ و راک، باریتون و تنور هستند. سبک‌های جاز و بلوز هم بهتر است؛ با صدای کنترآلتو و باس اجرا شوند.